beerput: verschil tussen versies

Uit Etymologiewiki
Ga naar: navigatie, zoeken
Regel 1: Regel 1:
 
'''Beerput''' 'meestal gemetste put om menselijke uitwerpselen in op te vangen en te bewaren'. Samenstelling van een verder tegenwoordig verouderd ''beer'' 'menselijke uitwerpselen' en ''put'' 'gegraven gat'. Zie [http://etymologiebank.nl/trefwoord/beer3 beer]. De figuurlijke betekenis van het woord is ontstaan vanwege de grote stank die beerputten kenmerkte.
 
'''Beerput''' 'meestal gemetste put om menselijke uitwerpselen in op te vangen en te bewaren'. Samenstelling van een verder tegenwoordig verouderd ''beer'' 'menselijke uitwerpselen' en ''put'' 'gegraven gat'. Zie [http://etymologiebank.nl/trefwoord/beer3 beer]. De figuurlijke betekenis van het woord is ontstaan vanwege de grote stank die beerputten kenmerkte.
  
Beerputten werden meestal samen met de fundering van een huis gebouwd. De Put strekte zich gedeeltelijk uit onder en gedeeltelijk naast, of in rijhuizen achter het huis. Op het buitengedeelte werd een gemakkelijk toegankelijk deksel voorzien. Om de beer te ruimen. Op het gedeelte binnen het huis, werd het zitgedeelte gemonteerd. Oorspronkelijk in hout, met een erin passend houten deksel. Daarna keramisch (porselein), maar nog steeds met een loodrechte uitgang. De uitwerpselen en urine vielen rechtstreeks in de beerput. De gassen konden echter gemakkelijk ontsnappen en veroorzaakten geurhinder. Aangelokte vliegen veroorzaakten ook wel eens jeuk op intieme delen.
+
Beerputten werden meestal samen met de fundering van een huis gebouwd. De Put strekte zich gedeeltelijk uit onder en gedeeltelijk naast, of in rijhuizen achter het huis. Op het buitengedeelte werd een gemakkelijk toegankelijk deksel voorzien. Om de beer te ruimen. Op het gedeelte binnen het huis, werd het zitgedeelte gemonteerd. Oorspronkelijk in hout, met een erin passend houten deksel. Daarna keramisch (porselein), al dan niet met deksel, maar nog steeds met een loodrechte uitgang. De uitwerpselen en urine vielen rechtstreeks in de beerput. De gassen konden echter gemakkelijk ontsnappen en veroorzaakten geurhinder. Aangelokte vliegen veroorzaakten ook wel eens jeuk op intieme delen.
 
In Engeland was er iemand zo slim om een keramische toiletpot met waterslot te ontwerpen. Een waterslot was niet helemaal nieuw want werd reeds voor andere toepassingen gebruikt, meestal voor stank, maar soms ook voor brandbare gassen af te sluiten van een gebruikte ruimte, ook als vlamdover. Oorspronkelijk werd dit eenvoudig bedenksel in het Engels ook gewoon met de naam van de toepassing aangeduid: "Water Closed Toilet". Het woord toilet liet men vervolgens vallen en alles werd afgekort tot WC.
 
In Engeland was er iemand zo slim om een keramische toiletpot met waterslot te ontwerpen. Een waterslot was niet helemaal nieuw want werd reeds voor andere toepassingen gebruikt, meestal voor stank, maar soms ook voor brandbare gassen af te sluiten van een gebruikte ruimte, ook als vlamdover. Oorspronkelijk werd dit eenvoudig bedenksel in het Engels ook gewoon met de naam van de toepassing aangeduid: "Water Closed Toilet". Het woord toilet liet men vervolgens vallen en alles werd afgekort tot WC.
 +
Loodgieters die meestal met plaatsen en ontstoppen van toiletten met waterslot belast werden, maakten er eerst closetpot van, daarna zelfs een "closet" van. Door hen werd meestal ook de jachtbak geplaatst, die oorspronkelijk minimum 2 m hoog geplaatst werd. Het kostte de waterverdelingsbedrijven extra energie om al dit water toch zeker een meter hoger te pompen als heden het geval is. Met allerhande verhaaltjes werd de gebruiker wijs gemaakt dat het niet nodig was om de bak zo hoog te plaatsen. Toch zal nu iedereen begrijpen dat dit een betere spoeling teweegbracht en ook plaatswinst. Zeker bij toiletten waarbij de watervoorraad zich slechts op minder dan een meter hoogte bevindt. Ook worden de watervoorraadbakken tegenwoordig ook wel in valse wanden, onzichtbaar opgesteld, achter het eigenlijke toilet, samen met het waterslot. Op die manier kan men het ganse bouwsel aan deze achterwand bevestigen en blijft de vloer eronder volledig vrij, dus "gemakkelijker" te reinigen.
 
In Frankrijk werd dit systeem lang geweerd. Vooral omdat men daar vond dat aanraking met de billen op dezelfde plaats, ziekten zou overbrengen. Vanaf de '80-er jaren zijn ook de Zuid-Europeanen en stilaan de rest van de wereld, aarzelend gevolgd.  
 
In Frankrijk werd dit systeem lang geweerd. Vooral omdat men daar vond dat aanraking met de billen op dezelfde plaats, ziekten zou overbrengen. Vanaf de '80-er jaren zijn ook de Zuid-Europeanen en stilaan de rest van de wereld, aarzelend gevolgd.  
  
 
Opmerkelijk zijn de vele uitdrukkingen die van de oude benaming "het gemak" zijn afgeleid:
 
Opmerkelijk zijn de vele uitdrukkingen die van de oude benaming "het gemak" zijn afgeleid:
  
Gemakkelijk, Vergemakkelijken, op zijn gemak zijn of gesteld worden, enz. Voor anderstaligen een reden tot glimlachen bij het verwerven van kennis en achtergrond van gemak.
+
'''Gemakkelijk, Vergemakkelijken, op zijn gemak zijn of gesteld worden''', van zijn gemak houden, enz. Voor anderstaligen een reden tot glimlachen bij het verwerven van kennis en achtergrond van gemak en gemakkelijk.
 +
 
 +
Oorspronkelijk werden beerputten zelf geledigd door de volksmens of boer, vooral om de mestwaarde. De mest werd dan ook over eigen land verspreidt, of eventueel zelfs verkocht.
 +
Omdat stedelijke burgers het daar wat moeilijker mee hadden richtte de overheid een dienst in. Deze werd meestal uitgevoerd door boeren. Sommigen maakten er hun hoofdvak van en werden "beerder" genoemd.
 +
 
 
Tot zover Gaardenier uit Mortsel.
 
Tot zover Gaardenier uit Mortsel.
  

Versie van 14 jul 2013 om 19:50

Beerput 'meestal gemetste put om menselijke uitwerpselen in op te vangen en te bewaren'. Samenstelling van een verder tegenwoordig verouderd beer 'menselijke uitwerpselen' en put 'gegraven gat'. Zie beer. De figuurlijke betekenis van het woord is ontstaan vanwege de grote stank die beerputten kenmerkte.

Beerputten werden meestal samen met de fundering van een huis gebouwd. De Put strekte zich gedeeltelijk uit onder en gedeeltelijk naast, of in rijhuizen achter het huis. Op het buitengedeelte werd een gemakkelijk toegankelijk deksel voorzien. Om de beer te ruimen. Op het gedeelte binnen het huis, werd het zitgedeelte gemonteerd. Oorspronkelijk in hout, met een erin passend houten deksel. Daarna keramisch (porselein), al dan niet met deksel, maar nog steeds met een loodrechte uitgang. De uitwerpselen en urine vielen rechtstreeks in de beerput. De gassen konden echter gemakkelijk ontsnappen en veroorzaakten geurhinder. Aangelokte vliegen veroorzaakten ook wel eens jeuk op intieme delen. In Engeland was er iemand zo slim om een keramische toiletpot met waterslot te ontwerpen. Een waterslot was niet helemaal nieuw want werd reeds voor andere toepassingen gebruikt, meestal voor stank, maar soms ook voor brandbare gassen af te sluiten van een gebruikte ruimte, ook als vlamdover. Oorspronkelijk werd dit eenvoudig bedenksel in het Engels ook gewoon met de naam van de toepassing aangeduid: "Water Closed Toilet". Het woord toilet liet men vervolgens vallen en alles werd afgekort tot WC. Loodgieters die meestal met plaatsen en ontstoppen van toiletten met waterslot belast werden, maakten er eerst closetpot van, daarna zelfs een "closet" van. Door hen werd meestal ook de jachtbak geplaatst, die oorspronkelijk minimum 2 m hoog geplaatst werd. Het kostte de waterverdelingsbedrijven extra energie om al dit water toch zeker een meter hoger te pompen als heden het geval is. Met allerhande verhaaltjes werd de gebruiker wijs gemaakt dat het niet nodig was om de bak zo hoog te plaatsen. Toch zal nu iedereen begrijpen dat dit een betere spoeling teweegbracht en ook plaatswinst. Zeker bij toiletten waarbij de watervoorraad zich slechts op minder dan een meter hoogte bevindt. Ook worden de watervoorraadbakken tegenwoordig ook wel in valse wanden, onzichtbaar opgesteld, achter het eigenlijke toilet, samen met het waterslot. Op die manier kan men het ganse bouwsel aan deze achterwand bevestigen en blijft de vloer eronder volledig vrij, dus "gemakkelijker" te reinigen. In Frankrijk werd dit systeem lang geweerd. Vooral omdat men daar vond dat aanraking met de billen op dezelfde plaats, ziekten zou overbrengen. Vanaf de '80-er jaren zijn ook de Zuid-Europeanen en stilaan de rest van de wereld, aarzelend gevolgd.

Opmerkelijk zijn de vele uitdrukkingen die van de oude benaming "het gemak" zijn afgeleid:

Gemakkelijk, Vergemakkelijken, op zijn gemak zijn of gesteld worden, van zijn gemak houden, enz. Voor anderstaligen een reden tot glimlachen bij het verwerven van kennis en achtergrond van gemak en gemakkelijk.

Oorspronkelijk werden beerputten zelf geledigd door de volksmens of boer, vooral om de mestwaarde. De mest werd dan ook over eigen land verspreidt, of eventueel zelfs verkocht. Omdat stedelijke burgers het daar wat moeilijker mee hadden richtte de overheid een dienst in. Deze werd meestal uitgevoerd door boeren. Sommigen maakten er hun hoofdvak van en werden "beerder" genoemd.

Tot zover Gaardenier uit Mortsel.

Oudste attestatie die ik heb kunnen vinden:

De Maire der stad Middelburg en resort (...) verwittigt een iegelijk die zulks aangaat, dat (...) zal worden overgegaan tot de publieke aanbesteding bij opbieding, der natemelden voorwerpen:
(...)
5o. Van de pacht van 't ledigen van den zoogenaamden Beerput.
- Journal politiques du département des bouches de l'Escaut , 24-12-1813

-- AE