kiezel

kiezel zn. ‘afgerond steentje; grind’

Mnl. kesel ‘afgerond steentje; grind’ in sant ende kesele [1287, Nat.Bl.], in desen onweder, doet dus keselen reinde neder, [1300-1325, Sp. Hist.], nnl. kiezel ‘afgerond steentje; grind; silicium’ in over vaag onderkenbare kiezels [1879], het vrije silicium, ook wel kiezel genaamd [1896], als een edelsteen tusschen het kiezel [1924].

Ohd. kisil (nhd. Kiesel), oe. cisil, ceosol (me. chisel); alle ‘afgerond steentje; grind’ < pgm. *kisila-, *kisula-. Verkleinvorm van mhd. kis ‘grind; ijzererts’ (nhd. Kies) < pgm. *kisa-. De vorm kiezel met -ie- ware onder invloed van het Limburgs of Hoogduits. Daarnaast bestond er mnl. keisel, nnl. keizel, dat mogelijk niet ablautend is, maar ontstaan onder invloed van nnl. kei 'steen'.

Zowel in vorm als betekenis –het gaat hier vooral om afgeronde steentjes– is verbinding mogelijk met de wortel pie. *geis-, *gois-, *gis- ‘zich wenden, zich draaien’ (LIV² 184), vanwaar ook pgm. *kaizwjan- ‘wenden, draaien’ (nnl. keren).

[O.E.C. van Renswoude]