https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=wetten 2026-04-21T11:55:09Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=wetten&diff=6902&oldid=prev 2016-06-11T18:29:37Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;wetten&#039;&#039;&#039; ww. ‘scherpen’ Vroegmiddelnederlands &#039;&#039;wetten&#039;&#039; (1240), zwak ww., &#039;&#039;wetsteen&#039;&#039; ‘slijpsteen’ (1240), Mnl. &#039;&#039;wetten&#039;&#039;, Nnl. &#039;&#039;wetten&#039;&#039; (1506) ‘sli...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;wetten&#039;&#039;&#039; ww. ‘scherpen’<br /> Vroegmiddelnederlands &#039;&#039;wetten&#039;&#039; (1240), zwak ww., &#039;&#039;wetsteen&#039;&#039; ‘slijpsteen’ (1240), Mnl. &#039;&#039;wetten&#039;&#039;, Nnl. &#039;&#039;wetten&#039;&#039; (1506) ‘slijpen’. &#039;&#039;Wetten&#039;&#039; en &#039;&#039;slijpen&#039;&#039; worden in het Middelnederlands als synoniemen gebruikt, maar &#039;&#039;&#039;slijpen&#039;&#039;&#039; betekende oorspronkelijk ‘glijden’ en is via ‘afslijten’ tot transitief ‘slijpen’ geworden, terwijl &#039;&#039;wetten&#039;&#039; vanaf het begin ‘scherp maken’ betekende. <br /> <br /> Verwante vormen: Middelnederduits &#039;&#039;wetten&#039;&#039;, Oudhoogduits &#039;&#039;(h)wezzen&#039;&#039;, Nhd. &#039;&#039;wetzen&#039;&#039;, WFri. &#039;&#039;hottje&#039;&#039; (17e e.), &#039;&#039;hotsje&#039;&#039; ‘slijpen’, &#039;&#039;hotte&#039;&#039; ‘wetsteen’, Oudengels &#039;&#039;hwettan&#039;&#039;, MoE &#039;&#039;to whet&#039;&#039;, OIJsl. &#039;&#039;hvetja&#039;&#039;. Het in de woordenboeken genoemde Gotische ww. &#039;&#039;gahvatjan&#039;&#039; is een waarschijnlijk onterechte conjectuur voor geattesteerd &#039;&#039;gahvotjan&#039;&#039; ‘bedriegen’.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;waat&#039;&#039;&#039; zn. ‘scherp, snede’<br /> MNl. &#039;&#039;wate&#039;&#039; (1351–1400) ‘scherp of snede van een wapen of werktuig’, Nnl. &#039;&#039;wate&#039;&#039; (1526), &#039;&#039;waet&#039;&#039; (1588), &#039;&#039;waat&#039;&#039; (1669), modern &#039;&#039;waat&#039;&#039; ‘snede’ (van een mes, zeis) in zuidoostelijke dialecten. Verwante vormen: Mnd. &#039;&#039;wate&#039;&#039;.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;watig&#039;&#039;&#039; bn. ‘uitgelaten’<br /> Mnl. &#039;&#039;watich&#039;&#039; ‘puntig, scherp’ (1490), Nnl. &#039;&#039;waetich&#039;&#039; ‘scherp’ (1599), ook Nnl. dial. &#039;&#039;watig&#039;&#039; ‘uitgelaten, rumoerig’ (Hageland, Haspengouw). Verwante vormen: OS &#039;&#039;mēn-hwat&#039;&#039; ‘misdadig’, &#039;&#039;nīth-hwat&#039;&#039; ‘vijandig’, Ohd. &#039;&#039;(h)waz&#039;&#039;, OE &#039;&#039;hwæt&#039;&#039;, OIJsl. &#039;&#039;hvatr&#039;&#039; ‘scherp’.<br /> <br /> &#039;&#039;Watig&#039;&#039;, &#039;&#039;waat&#039;&#039; en &#039;&#039;wetten&#039;&#039; zijn alle drie afgeleid van het PGm. bn. *&#039;&#039;hwata&#039;&#039;- ‘heftig, snel, scherp’. &#039;&#039;Watig&#039;&#039; is een uitbreiding van het bn. met -&#039;&#039;ig&#039;&#039;, het zn. &#039;&#039;waat&#039;&#039; gaat terug op WGm. *&#039;&#039;hwatan&#039;&#039;- of *&#039;&#039;hwatō(n)&#039;&#039; ‘scherpe kant, scherp voorwerp’, en &#039;&#039;wetten&#039;&#039; op een PGm. werkwoord *&#039;&#039;hwatjan&#039;&#039;- ‘scherp maken’.<br /> <br /> PGm. *&#039;&#039;hwata&#039;&#039;- is afgeleid van het ww. *&#039;&#039;hwētan&#039;&#039;- ‘steken, stoten’, waarvan het voltooid deelwoord nog in Mnl. &#039;&#039;&#039;verwaten&#039;&#039;&#039; ‘vervloekt’, Nnl. ‘hoogmoedig, trots’ bewaard is. Daarnaast bestond een ouder bn. *&#039;&#039;hwassa&#039;&#039;- ‘scherp’, te zien onder andere in Gotisch &#039;&#039;hvassaba&#039;&#039; bw. ‘scherp’, &#039;&#039;hvassei&#039;&#039; f. ‘scherpte’, Oudsaksisch &#039;&#039;wass&#039;&#039; bn. ‘ruw, scherp’. Mogelijk zit de Oudnl. pendant van dit bn. in de plaatsnaam &#039;&#039;Wassenaar&#039;&#039; indien uit *&#039;&#039;hwassan-haru&#039;&#039;- ‘scherpe rand’.<br /> <br /> Het ww. *&#039;&#039;hwētan&#039;&#039;- wordt door Kroonen (2013: 264, 266) uit een Proto-Indo-Europese stam *&#039;&#039;kweh1d&#039;&#039;-verklaard, waarvan het deelwoord PIE *&#039;&#039;kwh1d-to&#039;&#039;- Germaans *&#039;&#039;hwassa&#039;&#039;- kon opleveren. Het woord is tot nu toe niet met verwanten buiten het Germaans verbonden, maar kan in theorie PIE *&#039;&#039;kueh1-d&#039;&#039;- voortzetten, dat (afgezien van het suffix -&#039;&#039;d&#039;&#039;-) identiek kan zijn met de PIE wortel *&#039;&#039;ḱueH&#039;&#039;- waarop Proto-Iraans *&#039;&#039;śwaH&#039;&#039;- ‘werpen’ teruggaat (Avestisch &#039;&#039;spaiia&#039;&#039;- ‘werpen’, &#039;&#039;spāta&#039;&#039;- ‘geworpen’, Oud-Perzisch &#039;&#039;frasa&#039;&#039;- ‘oprichten, bouwen’).--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 11 jun 2016 20:29 (CEST)</div>

Mdevaan