https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=toorn 2026-04-21T11:45:14Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=toorn&diff=6930&oldid=prev 2016-09-26T07:49:15Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;toorn&#039;&#039;&#039; zn. ‘woede’ Vroegmiddelnederlands &#039;&#039;torn&#039;&#039; (1200), &#039;&#039;toren&#039;&#039; (1240) ‘woede, heftige opwinding; verdriet, ellende’, Vroegnieuwnl. &#039;&#039;toren&#039;&#039; ‘hevi...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;toorn&#039;&#039;&#039; zn. ‘woede’<br /> <br /> Vroegmiddelnederlands &#039;&#039;torn&#039;&#039; (1200), &#039;&#039;toren&#039;&#039; (1240) ‘woede, heftige opwinding; verdriet, ellende’, Vroegnieuwnl. &#039;&#039;toren&#039;&#039; ‘hevige woede; verdriet’ (ca. 1516), na 1600 meestal in de spelling &#039;&#039;toorn&#039;&#039;. De betekenis ‘verdriet’ verdwijnt na de 17e eeuw maar komt nog in enkele dialecten voor: Zeeuws &#039;&#039;torn&#039;&#039; ‘tegenslag, klap’, Antwerps &#039;&#039;toorn&#039;&#039;, &#039;&#039;toren&#039;&#039; ‘verdriet, hartezeer’. Vergelijk voor de rekking van *&#039;&#039;u&#039;&#039; voor rn in de standaardtaal ook &#039;&#039;hoorn&#039;&#039; en &#039;&#039;doorn&#039;&#039;. Afleidingen: Vmnl. &#039;&#039;tornen&#039;&#039; zwak ww. ‘boos maken; boos zijn’ (1240), &#039;&#039;vertoernen&#039;&#039; (1276-1300) ‘boos maken’; &#039;&#039;toernich&#039;&#039; ‘verdrietig’ (1220-1240), &#039;&#039;tornech&#039;&#039; ‘boos, kwaad’ (1265-1270); &#039;&#039;torninge&#039;&#039; ‘het boos maken’ (1240).<br /> <br /> Verwante vormen: Oudsaksisch &#039;&#039;torn&#039;&#039; o./m. ‘woede’, bn. &#039;&#039;torn&#039;&#039; ‘woedend’, Middelnederduits &#039;&#039;torn&#039;&#039;, &#039;&#039;tarn&#039;&#039; m. ‘woede’, bn. &#039;&#039;torn&#039;&#039; ‘woedend’, ww. &#039;&#039;tornen&#039;&#039; ‘toornen’, Oudhoogduits &#039;&#039;zorn&#039;&#039;, ww. &#039;&#039;zornōn&#039;&#039; en &#039;&#039;zurnēn&#039;&#039;, bn. &#039;&#039;zorn&#039;&#039;, Nhd. &#039;&#039;Zorn&#039;&#039; m., Oudengels &#039;&#039;torn&#039;&#039; ‘woede; verdriet’, bn. &#039;&#039;torn&#039;&#039; ‘verontrustend, bitter’.<br /> <br /> Uit Westgermaans zn. *&#039;&#039;turna&#039;&#039;- ‘woede, verdriet’ (m. of n.) en bn. *&#039;&#039;turna&#039;&#039;- ‘woede opwekkend, verdriet brengend’, afgeleid van het ww. PGm. *&#039;&#039;teran&#039;&#039;- ‘scheuren’ (Ned. &#039;&#039;&#039;teren&#039;&#039;&#039;, Eng. &#039;&#039;tear&#039;&#039;, Duits &#039;&#039;zerren&#039;&#039;). Dat stamt van de Proto-Indo-Europese wortel *&#039;&#039;der&#039;&#039;- ‘scheuren, villen’ die in veel talen is voortgezet, o.a. in Grieks &#039;&#039;dérō&#039;&#039; ‘villen’; zie verder onder &#039;&#039;&#039;teren&#039;&#039;&#039;. In het Germaans is het bn. ‘woede opwekkend’ ouder dan het zn., want bij de omgekeerde relatie zou het bn. expliciet gemarkeerd moeten zijn. Het zn. ‘woede; verdriet’ is dus als ‘verscheurende emotie’ afgeleid van *&#039;&#039;turna&#039;&#039;- ‘verscheurd’, zelf een vrij oude afleiding op *-&#039;&#039;na&#039;&#039;- bij het ww. *&#039;&#039;teran&#039;&#039;. Die is vergelijkbaar met PGm. *&#039;&#039;barna&#039;&#039;- ‘kind’ bij *&#039;&#039;beran&#039;&#039;- ‘dragen’, en *&#039;&#039;wagna&#039;&#039;- ‘wagen’ bij *&#039;&#039;wegan&#039;&#039;- ‘bewegen’. PGm. *&#039;&#039;turna&#039;&#039;- kan direct op een PIE bn. *&#039;&#039;dr-no&#039;&#039;- teruggaan of binnen het Germaans zijn gevormd. Andere afleidingen met een nultrap van de wortel zijn PGm. *&#039;&#039;tur-an&#039;&#039;- ‘scheur’ (Got. &#039;&#039;gataura&#039;&#039;) en *&#039;&#039;turϸi&#039;&#039;- (Got. &#039;&#039;gataurϸs&#039;&#039; ‘vernietiging’).--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 26 sep 2016 09:49 (CEST)</div>

Mdevaan