Mdevaan op 10 mei 2015 om 18:40

2015-05-10T18:40:50Z

Mdevaan: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''stip''' zn. ‘punt’ Mnl. ''mit enen stype … mit twee stypen'' ‘met een stip … met twee stippen’ m./o. (1408–1414, Rotterdam, een manier om de broodprij...'

2015-05-10T18:39:11Z

Nieuwe pagina aangemaakt met ''''stip''' zn. ‘punt’ Mnl. ''mit enen stype … mit twee stypen'' ‘met een stip … met twee stippen’ m./o. (1408–1414, Rotterdam, een manier om de broodprij...'

Nieuwe pagina

'''stip''' zn. ‘punt’
Mnl. ''mit enen stype … mit twee stypen'' ‘met een stip … met twee stippen’ m./o. (1408–1414, Rotterdam, een manier om de broodprijs aan te geven), ''styppen'' mv. ‘stippen’ (1477). Mogelijk eerder al in de naam ''Johannes Stip'' (Wommersom, 1340; Debrabandere 2003: 1171). Vnnl. ''stip'', ''stup'' (1599) v./o. ‘stip, klein deeltje’. De samenstelling ''tijdstip'' (mv. ''tytstippen'', 1715, ''Boekzael der geleerde werelt'') is, op een enkele vroege uitzondering na (''de eene tydstip'', 1723), vanaf het begin onzijdig. Verwanten: Middelfries ''stippe'' o. ‘stip’ (Japickx 1681), MoWFri. ''stip''; Mnd. ''stip'' o. naast ''styppe''. Uit Westgermaans onzijdig *''stippa''- naast *''stippan''-.

'''stippen''' ww. ‘een punt maken’
Mnl. ''iestept'' ‘gestipt, stippen op het brood gezet die de prijs aangeven’ (1336, Keure van Hazebroek), ''instippen'' ‘indopen’ (1477), Vnnl. ''int yncket … stippen'' ‘in de inkt dopen’ (1534), ''stippen'' ‘steken, borduren, stippen zetten, druppelen’ (1550). Oudsaksisch ''steppon'' ‘tekenen, het vee van een merkteken voorzien’, Mnd. ''stippen'' ‘met de punt aanraken; indopen’. Het zn. ''stip'' in de betekenis ‘jus, saus’ (Utrecht, Veluwe, Drente) is afgeleid van ''stippen'' ‘indopen’.

Voor de etymologie van ''stip'' en ''stippen'' ligt een verband met '''stijf''' (PGm. *''stīfa''- uit PIE *''stéipo''-), '''stiepel''' ‘schoor, deurstijl’, en dial. ''stiep'' ‘stutpaal, Oudfries ''stīpa'' ‘paal’ (PGm. *''stīpō''-) het meest voor de hand. Ze gaan terug op een Indo-Europese wortel *''stip''- ‘stijf, rechtop’, waarvan o.a. Latijn ''stips'' ‘geldstuk, loon’, ''stipula'' ‘stengel, riet’, ''stīpes'', -''itis'' ‘boomstam’, en Litouws ''stìpti'' ‘stijf worden’, ''stiprùs'' ‘sterk’ zijn afgeleid. De ''pp'' van Ned. ''stip'' kunnen we verklaren uit een Germaanse assimilatie van PIE *''pn'' volgens het scenario van Kroonen 2011. Dan zou een PIE zn. *''stéipōn'' ‘stengel, stam’, genitief *''stipnós'' hebben bestaan, waaruit klankwettig PGm. nom. *''stīfō'', gen. *''stippaz'' werd. De genitief (en andere naamvallen) diende vervolgens als basis voor een nieuwe stam *''stipp''-.
De betekenis van ''stip'' ‘punt’ kan niet direct van ‘stam, stengel’ komen. Aangezien ''stippen, steppen'' vroeger is aangetroffen dan ''stip'', in meer uiteenlopende betekenissen en met klinkervariatie ''i/e'', neem ik aan dat het ww. ouder is dan het zn. ''Steppen, stippen'' kan oorspronkelijk ‘bewerken met een recht voorwerp, steken’ betekend hebben. Daar is ''stip'' dan van afgeleid als het resultaat van die handeling, vgl. de ''steek'' (bij het naaien) als resultaat van ''steken''.

stipt bn. ‘nauwgezet’
Vnnl. stip bw. ‘nauwkeurig’ (1613). Gedurende de 17e eeuw blijft dit de gebruikelijke vorm van het bijwoord. Als attributief bn. vanaf 1690 (de stippe dagh ‘de exacte dag’). Met paragogische t (onder invloed van strikt?) dan stipt bw. ‘nauwkeurig’ (1691, Bekker, De betoverde wereld), eveneens stiptelijk (1689). Vanaf 1735 wordt stipt ook als bn. aangetroffen.
Onder de oudste gebruikswijzen van stip komt vrij vaak de uitdrukking stip op iets (blijven) staan ‘onverzettelijk bij iets blijven’, mogelijk is het zn. in deze constructie als eerste als bw. opgevat. Dat doet denken aan pal staan bij pal ‘paal’.

stippel zn. ‘puntje’
Mnl. stippel (1485), Vnnl. stippelen mv. (1598), stippel, verkleinw. stippelken (1599), bw. stippelick ‘nauwgezet’ (1644). Verkleinwoord bij stip(pe).

stippelen ww. ‘stippels vormen’
Vnnl. stippelen (1621, Starter, Friesche Lusthof) ‘met de punt drukken’, bestippelt ‘van stippels voorzien’ (1666). Afleiding van stippel.

Lit.: Guus Kroonen. 2011. The Proto-Germanic n-stems. A study in diachronic morphophonology. Amsterdam / New York: Rodopi.

@@ Regel 8: / Regel 8: @@
 	De betekenis van ''stip'' ‘punt’ kan niet direct van ‘stam, stengel’ komen. Aangezien ''stippen, steppen'' vroeger is aangetroffen dan ''stip'', in meer uiteenlopende betekenissen en met klinkervariatie ''i/e'', neem ik aan dat het ww. ouder is dan het zn. ''Steppen, stippen'' kan oorspronkelijk ‘bewerken met een recht voorwerp, steken’ betekend hebben. Daar is ''stip'' dan van afgeleid als het resultaat van die handeling, vgl. de ''steek'' (bij het naaien) als resultaat van ''steken''.
-stipt bn. ‘nauwgezet’
+'''stipt''' bn. ‘nauwgezet’
-Vnnl. stip bw. ‘nauwkeurig’ (1613). Gedurende de 17e eeuw blijft dit de gebruikelijke vorm van het bijwoord. Als attributief bn. vanaf 1690 (de stippe dagh ‘de exacte dag’). Met paragogische t (onder invloed van strikt?) dan stipt bw. ‘nauwkeurig’ (1691, Bekker, De betoverde wereld), eveneens stiptelijk (1689). Vanaf 1735 wordt stipt ook als bn. aangetroffen.
+Vnnl. ''stip'' bw. ‘nauwkeurig’ (1613). Gedurende de 17e eeuw blijft dit de gebruikelijke vorm van het bijwoord. Als attributief bn. vanaf 1690 (''de stippe dagh'' ‘de exacte dag’). Met paragogische ''t'' (onder invloed van ''strikt''?) dan ''stipt'' bw. ‘nauwkeurig’ (1691, Bekker, ''De betoverde wereld''), eveneens ''stiptelijk'' (1689). Vanaf 1735 wordt ''stipt'' ook als bn. aangetroffen.
-	Onder de oudste gebruikswijzen van stip komt vrij vaak de uitdrukking stip op iets (blijven) staan ‘onverzettelijk bij iets blijven’, mogelijk is het zn. in deze constructie als eerste als bw. opgevat. Dat doet denken aan pal staan bij pal ‘paal’.
+	Onder de oudste gebruikswijzen van ''stip'' komt vrij vaak de uitdrukking ''stip op iets (blijven) staan'' ‘onverzettelijk bij iets blijven’, mogelijk is het zn. in deze constructie als eerste als bw. opgevat. Dat doet denken aan ''pal staan'' bij ''pal'' ‘paal’.
-stippel zn. ‘puntje’
+'''stippel''' zn. ‘puntje’
-Mnl. stippel (1485), Vnnl. stippelen mv. (1598), stippel, verkleinw. stippelken (1599), bw. stippelick ‘nauwgezet’ (1644). Verkleinwoord bij stip(pe).
+Mnl. ''stippel'' (1485), Vnnl. ''stippelen'' mv. (1598), ''stippel'', verkleinw. ''stippelken'' (1599), bw. ''stippelick'' ‘nauwgezet’ (1644). Verkleinwoord bij ''stip(pe)''.
-stippelen ww. ‘stippels vormen’
+'''stippelen''' ww. ‘stippels vormen’
-Vnnl. stippelen (1621, Starter, Friesche Lusthof) ‘met de punt drukken’, bestippelt ‘van stippels voorzien’ (1666). Afleiding van stippel.
+Vnnl. ''stippelen'' (1621, Starter, ''Friesche Lusthof'') ‘met de punt drukken’, ''bestippelt'' ‘van stippels voorzien’ (1666). Afleiding van ''stippel''.
-Lit.: Guus Kroonen. 2011. The Proto-Germanic n-stems. A study in diachronic morphophonology. Amsterdam / New York: Rodopi.
+Lit.: Guus Kroonen. 2011. ''The Proto-Germanic n-stems. A study in diachronic morphophonology''. Amsterdam / New York: Rodopi.

stip - Bewerkingsoverzicht

Mdevaan op 10 mei 2015 om 18:40

Mdevaan: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''stip''' zn. ‘punt’ Mnl. ''mit enen stype … mit twee stypen'' ‘met een stip … met twee stippen’ m./o. (1408–1414, Rotterdam, een manier om de broodprij...'