https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=stelpen 2026-04-21T13:19:50Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=stelpen&diff=6765&oldid=prev 2016-01-21T21:16:48Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;stelpen&#039;&#039;&#039; ww. ‘doen ophouden’ Vroegmiddelnederlands &#039;&#039;stelpen&#039;&#039; (1240), &#039;&#039;gestelpen&#039;&#039; ‘doen stilstaan, doen ophouden’ (1265–70), &#039;&#039;stelpen&#039;&#039; ‘ophouden...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;stelpen&#039;&#039;&#039; ww. ‘doen ophouden’<br /> <br /> Vroegmiddelnederlands &#039;&#039;stelpen&#039;&#039; (1240), &#039;&#039;gestelpen&#039;&#039; ‘doen stilstaan, doen ophouden’ (1265–70), &#039;&#039;stelpen&#039;&#039; ‘ophouden’ (1287), &#039;&#039;stulpen&#039;&#039; ‘doen stoppen’ (ca. 1400). Reeds in de 13e eeuw voornamelijk gebruikt voor het ‘doen stilstaan’ van bloed en het ‘doen ophouden’ van wonden, ziektes, plagen en dergelijke. Vroegnieuwnederlands &#039;&#039;stelpen&#039;&#039; (1511), &#039;&#039;stulpen&#039;&#039; (1539) ‘doen ophouden’, &#039;&#039;stulpen&#039;&#039; = &#039;&#039;stelpen&#039;&#039; ‘doen ophouden; verbergen (onder een deksel)’ (1599); &#039;&#039;overstelpen&#039;&#039; (1574), &#039;&#039;overstulpen&#039;&#039; (1595), &#039;&#039;overstolpen&#039;&#039; (1596) ‘geheel bedekken, overladen’; &#039;&#039;bestelpen&#039;&#039; (eind 16e eeuw), &#039;&#039;bestulpen&#039;&#039; (1612), &#039;&#039;bestolpen&#039;&#039; (1602) ‘bedekken (met), bedelven (onder)’. De vorm &#039;&#039;stulpen&#039;&#039; kan zowel uit &#039;&#039;stelpen&#039;&#039; komen (type &#039;&#039;schulp&#039;&#039; uit &#039;&#039;schelp&#039;&#039;) als uit &#039;&#039;stolpen&#039;&#039; (als in het zn. &#039;&#039;stulp&#039;&#039; uit &#039;&#039;stolp&#039;&#039;). Maar een tekstregel als &#039;&#039;’t kan … de wonde wel bestolpen, maar niet stelpen&#039;&#039; bij Camphuyzen (1620) toont aan dat &#039;&#039;bestelpen&#039;&#039; en &#039;&#039;bestolpen&#039;&#039; beide bestonden.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;stolpen&#039;&#039;&#039; ww. ‘doen stoppen; met een stolp bedekken’<br /> Mnl. &#039;&#039;stolpen&#039;&#039; ‘met een stolp bedekken’ (1458), &#039;&#039;omstolpen&#039;&#039; ‘omkeren, omslaan’ (1465–1485), Vnnl. &#039;&#039;stulpen&#039;&#039; (1514), &#039;&#039;stolpen&#039;&#039; (1515) ‘omslaan, omvallen; met een stolp bedekken’, &#039;&#039;omstulpen&#039;&#039; ‘binnenste buiten keren’ (1599). Mnl. &#039;&#039;stolpelinghe&#039;&#039; bw. ‘voorover’ (ca. 1400), &#039;&#039;Vnnl. stolpelink&#039;&#039; ‘ondersteboven’ (1561).<br /> <br /> Verwanten vormen: Modern Westerlauwers Fries &#039;&#039;stjelpe&#039;&#039;, Middelhoogduits &#039;&#039;stelfen&#039;&#039; ‘stuiten’ (1x, ca. 1450), Mnd. &#039;&#039;stalpen&#039;&#039; ‘stilstaan’, Oudzweeds &#039;&#039;stiælpa&#039;&#039; ‘omvallen’, Oudnoors &#039;&#039;stelpa&#039;&#039; ‘tegengaan, verhinderen’; Mnd. &#039;&#039;stulpen&#039;&#039; ‘met een stolp bedekken’, Mohd. &#039;&#039;stolpern&#039;&#039;, &#039;&#039;stolpen&#039;&#039; ‘struikelen’.<br /> <br /> Voor het Nederlands zijn in elk geval &#039;&#039;stelpen&#039;&#039; ‘doen stilstaan’ en &#039;&#039;stolpen&#039;&#039; ‘met een stolp bedekken; omkeren’ oud, waarbij de betekenis ‘omkeren’ uit de vorm van de &#039;&#039;stolp&#039;&#039; kan zijn voortgekomen. Daarop wijst ook het bijwoord &#039;&#039;stolpelinge&#039;&#039; ‘voorover, ondersteboven’, dus eigenlijk ‘stolpsgewijs’. Naast een Proto-Germaans werkwoord *&#039;&#039;stelpan&#039;&#039;- of *&#039;&#039;stelpōn&#039;&#039;- ‘stuiten; omvallen’ is in het Westgermaans een variant *&#039;&#039;stulp&#039;&#039;- gevormd, mogelijkerwijs met de iteratieve betekenis ‘steeds weer stilstaan, struikelen, omvallen’. Daarvan is een zn. *&#039;&#039;stulpan&#039;&#039;- of *&#039;&#039;stulpō&#039;&#039;- ‘rond deksel’ afgeleid dat in Nnl. &#039;&#039;&#039;stolp&#039;&#039;&#039; (Mnl. &#039;&#039;stolpe&#039;&#039;, Vnnl. &#039;&#039;stolpe&#039;&#039;, &#039;&#039;stulpe&#039;&#039;, Mnd. &#039;&#039;stulpe&#039;&#039;) bewaard is. Er zijn geen zekere verwanten van *&#039;&#039;stelp&#039;&#039;- buiten het Germaans.--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 21 jan 2016 22:16 (CET)</div>

Mdevaan