https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=ontegenzeggelijk 2026-04-21T13:31:43Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=ontegenzeggelijk&diff=6629&oldid=prev 2015-09-08T07:49:54Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;ontegenzeggelijk&#039;&#039;&#039; bn., bw. ‘wat niet valt te ontkennen, onweerlegbaar’ Nnl. &#039;&#039;ontegenzeggelyk&#039;&#039;, in 1746 als bn. (“Dat deeze Kunst nogtans een zeer nuttige...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;ontegenzeggelijk&#039;&#039;&#039; bn., bw. ‘wat niet valt te ontkennen, onweerlegbaar’<br /> <br /> Nnl. &#039;&#039;ontegenzeggelyk&#039;&#039;, in 1746 als bn. (“Dat deeze Kunst nogtans een zeer nuttige zaak is (…) is een ontegenzeggelyke zaak”; in &#039;&#039;De volmaakte Hollandsche keuken-meid&#039;&#039;), in 1769 als bw. (“Dit word … door den roemwaarden Musschenbroek ontegenzeggelyk bevestigd”; Berkhey). De variant -&#039;&#039;zeggelijk&#039;&#039; is vanaf het begin veel frequenter dan -&#039;&#039;zeglijk&#039;&#039;. Dat laatste komt vooral voor in de 19e eeuw en genoot een tijdje de voorkeur van woordenboekmakers (bijv. het &#039;&#039;WNT&#039;&#039;), maar is om ritmische redenen – vgl. &#039;&#039;steegje&#039;&#039; maar &#039;&#039;weggetje&#039;&#039; – geen spreektalige vorm. Hetzelfde vinden we trouwens bij &#039;&#039;(on)gezeglijk&#039;&#039;, dat in de meeste teksten als &#039;&#039;(on)gezeggelijk&#039;&#039; verschijnt, en het verouderde &#039;&#039;zeggelijk&#039;&#039; ‘zegbaar; inschikkelijk’.<br /> <br /> Afgeleid van het werkwoord &#039;&#039;tegen seggen&#039;&#039; ‘tegenspreken’ (1528, Vorstermanbijbel), vergelijk ook &#039;&#039;teghensegghentlijckheydt&#039;&#039; ‘neiging tot tegenspreken, tegenzeggelijkheid’ (1624), &#039;&#039;tegensegghinghe&#039;&#039; (1481), &#039;&#039;sonder teghen-segh&#039;&#039; (1653) ‘ontegenzeggelijk’.<br /> <br /> De gebruikelijke Middelnederlandse juridische en bestuurlijke term hiervoor is &#039;&#039;wederseggen&#039;&#039;, wschl. een leenvertaling van Latijn &#039;&#039;contradicere&#039;&#039; of Frans &#039;&#039;contredire&#039;&#039;. &#039;&#039;Weerzeggen&#039;&#039; raakt echter na ca. 1550 buiten gebruik, ongetwijfeld omdat &#039;&#039;weer&#039;&#039;- niet meer als ‘tegen-’ wordt begrepen. In de uitdrukking &#039;&#039;tot wederzeggens toe&#039;&#039; ‘tot opzegging’ vinden we het nog tot in de 19e eeuw. Zoals in het Mnl. naast &#039;&#039;wederzeggen&#039;&#039; ook &#039;&#039;wederspreken&#039;&#039; voorkomt, zo concurreert later &#039;&#039;tegenzeggen&#039;&#039; met &#039;&#039;tegenspreken&#039;&#039;, dat in het Nieuwnederlands het pleit gewonnen heeft. <br /> <br /> De ontkennende bn. &#039;&#039;on-tegen-zeg(ge)lijk&#039;&#039; en &#039;&#039;on-tegen-sprekelijk&#039;&#039; (eerste attestatie in 1703; inmiddels verouderd) lijken rond dezelfde tijd te zijn opgekomen. De vraag is dan, waarom er tussen de eerste attestaties van &#039;&#039;tegenspreken&#039;&#039; (1477), &#039;&#039;tegenseggen&#039;&#039; (1481) en die van &#039;&#039;ontegenzeggelijk&#039;&#039;, &#039;&#039;ontegensprekelijk&#039;&#039; meer dan 200 jaar lag. Ook &#039;&#039;onwederseggelick&#039;&#039; (1641), gebaseerd op het oudere &#039;&#039;wederseggen&#039;&#039;, lijkt een latere formatie te zijn, terwijl &#039;&#039;onwedersprekelijk&#039;&#039; al in 1477 voorkomt in de betekenis ‘onherroepbaar’. Voor een antwoord zal onderzoek naar de historische productiviteit en de mogelijke Franse, Duitse en/of Latijnse voorbeelden van de bn. met &#039;&#039;on_lijk&#039;&#039; moeten zorgen.--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 8 sep 2015 09:49 (CEST)</div>

Mdevaan