https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=nochtans 2026-04-22T03:20:13Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=nochtans&diff=6364&oldid=prev 2014-12-21T16:30:48Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;nochtans&#039;&#039;&#039; bw. ‘evenwel’ Een samentrekking van &#039;&#039;&#039;nog&#039;&#039;&#039; en &#039;&#039;&#039;dan&#039;&#039;&#039;. Dat is nog duidelijk te zien aan de spelling en de betekenis van &#039;&#039;noghthanne&#039;&#039; ‘toen...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;nochtans&#039;&#039;&#039; bw. ‘evenwel’<br /> <br /> Een samentrekking van &#039;&#039;&#039;nog&#039;&#039;&#039; en &#039;&#039;&#039;dan&#039;&#039;&#039;. Dat is nog duidelijk te zien aan de spelling en de betekenis van &#039;&#039;noghthanne&#039;&#039; ‘toen nog’ en &#039;&#039;nohthanne&#039;&#039; ‘nog steeds’ in de Leidse Willeramvertaling (ca. 1100). In de dertiende eeuw kan &#039;&#039;nochdan&#039;&#039;(&#039;&#039;ne&#039;&#039;), &#039;&#039;nochtan&#039;&#039;(&#039;&#039;ne&#039;&#039;) nog steeds ‘dan nog, verder nog, bovendien’ betekenen, maar krijgt het daarnaast de adversatieve lading ‘echter, nochtans, toch’. Spellingen met een &#039;&#039;d&#039;&#039; komen in de oudste Mnl. teksten voor, eenmaal &#039;&#039;nochdan&#039;&#039; in de Nederrijnse &#039;&#039;Aiol&#039;&#039; (1220–40) en &#039;&#039;nochdan&#039;&#039;, &#039;&#039;nochdanne&#039;&#039; in de Gentse Leprozenstatuten (1236). Al snel is &#039;&#039;nochtan&#039;&#039;(&#039;&#039;ne&#039;&#039;) de standaardspelling in het Middelnederlands.<br /> <br /> De vorm &#039;&#039;nochtans&#039;&#039;, waaraan de bijwoords-&#039;&#039;s&#039;&#039; is toegevoegd die we kennen uit &#039;&#039;tehand&#039;&#039; &gt;&gt; &#039;&#039;tehands&#039;&#039; &gt; &#039;&#039;thans&#039;&#039;, &#039;&#039;immer&#039;&#039; &gt; &#039;&#039;immers&#039;&#039;, staat voor het eerst in een keur uit Grimbergen uit 1275–76. In welk gebied &#039;&#039;nochtans&#039;&#039; als eerste is opgekomen, is zonder aanvullend onderzoek niet met zekerheid te zeggen. In het corpus van 14e-eeuwse Nederlandstalige oorkonden is &#039;&#039;nochtan&#039;&#039; de gebruikelijke vorm in alle landsdelen en komt &#039;&#039;nochtans&#039;&#039; slechts tweemaal voor in Utrecht en Amsterdam. In Groningen en Drente lost &#039;&#039;nochtans&#039;&#039; na 1400 het oudere &#039;&#039;nochtan&#039;&#039; af (zie www.cartago.nl).<br /> <br /> Een andere Mnl. variant is &#039;&#039;nochtant&#039;&#039;, met een extra -&#039;&#039;t&#039;&#039; waarvoor meerdere verklaringen denkbaar zijn. In de noordoostelijke oorkonden komt &#039;&#039;nochtant&#039;&#039; tussen 1400 en 1550 naast de andere varianten voor. Brugman gebruikt in zijn &#039;&#039;Sermoenen&#039;&#039; (15e eeuw) &#039;&#039;nochtan&#039;&#039; en &#039;&#039;nochtant&#039;&#039; zonder herkenbare ratio. Na 1600 verdwijnt &#039;&#039;nochtan&#039;&#039; beetje bij beetje uit de schrijftaal en blijft alleen &#039;&#039;nochtans&#039;&#039; over.<br /> <br /> Dezelfde combinatie van woorden vinden we in andere Oudgermaanse talen: Gotisch &#039;&#039;nauhþan&#039;&#039; ‘nog’, Ohd. &#039;&#039;noh danne&#039;&#039; ‘nog, bovendien’, Oudsaksisch &#039;&#039;noh than&#039;&#039;, Middelnederduits &#039;&#039;nochtan&#039;&#039;(&#039;&#039;t&#039;&#039;), &#039;&#039;nochten&#039;&#039;(&#039;&#039;t&#039;&#039;). De Nederlandse &#039;&#039;t&#039;&#039; aan het begin van -&#039;&#039;tan&#039;&#039;(&#039;&#039;s&#039;&#039;) is uit &#039;&#039;d&#039;&#039; ontstaan in de combinatie met de stemloze -&#039;&#039;ch&#039;&#039; aan het einde van &#039;&#039;noch&#039;&#039;. Eenzelfde assimilatie is verantwoordelijk voor de &#039;&#039;t&#039;&#039;- in plaats van &#039;&#039;d&#039;&#039;- in &#039;&#039;toch&#039;&#039; (Mnl. &#039;&#039;doch&#039;&#039;) en &#039;&#039;toen&#039;&#039; (Mnl. &#039;&#039;doe&#039;&#039;(&#039;&#039;n&#039;&#039;)). --[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 21 dec 2014 17:30 (CET)</div>

Mdevaan