https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=kunstmaan 2026-04-23T12:00:51Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=kunstmaan&diff=7867&oldid=prev 2021-11-14T19:09:18Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;kunstmaan&#039;&#039;&#039; &lt;u&gt;zn.&lt;/u&gt; ‘lamp die het maanlicht nabootst; kunstmatige satelliet’ Samenstelling van &#039;&#039;&#039;[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/kunst kunst]&#039;&#039;...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;kunstmaan&#039;&#039;&#039; &lt;u&gt;zn.&lt;/u&gt; ‘lamp die het maanlicht nabootst; kunstmatige satelliet’<br /> <br /> Samenstelling van &#039;&#039;&#039;[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/kunst kunst]&#039;&#039;&#039; en &#039;&#039;&#039;[http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/maan maan]&#039;&#039;&#039;, waarbij het eerste lid de betekenis ‘kunstmatig’ draagt.<br /> <br /> In het WNT staan twee betekenissen vermeld: ‘sterke lamp voor de belichting van bij nacht verricht buitenwerk’ en ‘kunstmatige satelliet om de aarde’. Voor de eerste betekenis wordt de oudste attestatie in 1953 geplaatst, en voor de tweede betekenis vinden we, aldus het WNT, de oudste attestatie in 1958. Mits enige verduidelijkingen kunnen we deze tweedeling aanhouden. De oudere attestaties hebben het over een ‘lamp die het maanlicht nabootst’, terwijl de latere attestaties, vanaf het begin van de ruimtevaart, naar een ‘toestel dat net als de maan in een baan om de aarde draait’ verwijzen.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;1. ‘lamp die het maanlicht nabootst’&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> Aan dit semantisch veld kunnen we nog minstens de betekenis ‘(kleinere?) lamp die het maanlicht nabootst’ toevoegen. We vinden deze betekenis (misschien als &#039;&#039;hapax&#039;&#039;) op Delpher in 1924: &#039;&#039;Zoo had de koning bijv. voor het raam van zijn slaapkamer in het slot Hohenschwangau een kunstmaan laten aanbrengen, waarvan de stralen elken nacht op het vorstelijk bed schenen&#039;&#039; (‘Een kunstmaan’ [inzending in het ‘Bont feuilleton’], &#039;&#039;Het Vaderland. Staat- en letterkundig nieuwsblad&#039;&#039; (31 augustus 1924), p. 2).<br /> <br /> Dichter bij de eerste betekenis van het WNT sluit een attestatie uit 1880 aan: &#039;&#039;De kunstmaan goot haar schitterende stralen over het aloude Binnenhof uit en riep een fantastisch effect in &#039;t leven op het torentje der Ridderzaal&#039;&#039; (De Kluizenaar, P., ‘De Hofstad à vol d&#039;oiseau. Brieven van een kluizenaar’, &#039;&#039;Dagblad van Zuidholland en &#039;s Gravenhage&#039;&#039; (28 oktober 1880), p. 1). Het is niet uit te sluiten dat dit, zoals het WNT stelt, een soort werklamp is.<br /> <br /> &#039;&#039;&#039;2. ‘toestel dat net als de maan in een baan om de aarde draait’&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> De eerste satelliet, de &#039;&#039;Spoetnik 1&#039;&#039;, mag dan wel pas in 1957 in een baan om de aarde gebracht zijn, maar al jaren eerder begon men aan deze technisch sprong vooruit te denken. Zo stelt een artikel uit 1950: &#039;&#039;Binnen tien jaar kunnen we er een kunstmaan bij hebben&#039;&#039; (‘Rakkettechniek vordert snel. Een reis naar de maan lijkt mogelijk te worden’, &#039;&#039;De Telegraaf&#039;&#039; (18 februari 1950), p. 7).<br /> <br /> Een betekenis die zich enigszins tussen de twee hier voorgestelde opties in bevindt, lezen we in een (satirisch) artikel uit 1949: &#039;&#039;Na kunstzij, kunsthars, kunstgebitten, kunsthoning, kunstpaarlen, kunstrubber en kunst-kunst à la Van Meegeren, nu dus ook de kunstmaan, d.w.z. een methode om ook uit de „ionosphere” (wat dat dan ook moge zijn) kunstmatig maanlicht te doen stralen&#039;&#039; (‘Méér komkommer’, &#039;&#039;Algemeen Handelsblad&#039;&#039; (17 juni 1949), p. 3).<br /> <br /> -- YA</div>

YannickA