Olivier van Renswoude op 5 apr 2016 om 14:05

2016-04-05T14:05:05Z

Olivier van Renswoude: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''koesteren''' ww. ‘verwarmen, liefderijk verzorgen’ Mnl. ''coesteren'' ‘verkwikken’ [1546], vnnl. ''coesteren, koesteren'' ‘verkwikken, weldadig verwarmen...'

2016-04-05T13:51:18Z

Nieuwe pagina aangemaakt met ''''koesteren''' ww. ‘verwarmen, liefderijk verzorgen’ Mnl. ''coesteren'' ‘verkwikken’ [1546], vnnl. ''coesteren, koesteren'' ‘verkwikken, weldadig verwarmen...'

Nieuwe pagina

'''koesteren''' ww. ‘verwarmen, liefderijk verzorgen’

Mnl. ''coesteren'' ‘verkwikken’ [1546], vnnl. ''coesteren, koesteren'' ‘verkwikken, weldadig verwarmen, liefderijk verzorgen, opkweken, in de geest bewaren’, wederkerig ‘zich verwarmen, in het bijzonder in de zon; zich te goed doen’ [1573], nnl. ''koesteren'' ‘id.’

Het woord gaat niet terug op Oudfrans ''couchier'' ‘(in bed) leggen’, maar is nauw verwant aan nfri. ''koezje, kuozje'' ‘koesteren’, nno. ''kose seg'' ‘het naar zijn zin hebben’, ''kose med'' ‘knuffelen met’ < pgm. ''*kōsēn-'' ‘warmen’. Dit is een statief werkwoord naast nzw. (dial.) ''kasa'' ‘warmen’ (met de afleidingen ''kase'' ‘bedwarmte’, ''kasig'' ‘heet, warm’) < pgm. ''*kasan-'' ‘warmen’. Hiervan werd het oorspronkelijke voltooid deelwoord ''*kasta-'' ‘gewarmd, (heet)gebakerd, verzorgd’ verlengd tot ''*kastiga-'' en voortgezet als Leids ''kastig'' ‘keurig’, Veluws ''kastig'' ‘vurig, wild’, Vlaams ''ke(r)stig'' ‘driftig, hittig’ en Westfaals ''kästig'' ‘hovaardig’.

Ook te verbinden zijn Opwijks ''kaster'' ‘vonk’, dat in weerwil van Van Weijnen (2003) bezwaarlijk een verbastering is van ''genster'' ‘vonk’, en Schots ''cosie, coosie'' e.d. ‘warm, geriefelijk, knus’, dat mogelijk zijn oorsprong in het Scandinavisch heeft en later is ontleend als Engels ''cosy, cozy''.

Hoe ''koesteren'' zich vormelijk verhoudt tot zijn verwanten is onduidelijk. Het kan teruggaan op een ''vṛddhi''-afleiding van ''*kasta-'', maar het kan ook met ''-er-'' uit ''*kōsēn-'' verlengd zijn. Vergelijk daarvoor de verlenging van mnl. ''bakeren'' ‘koesteren’ uit een verloren nevenvorm van nnl. ''bakken''. In dat geval is de ''-t-'' van ''koesteren'' ontstaan als overgangsklank tussen ''-s-'' en ''-r-''.

De verdere herkomst is duister. Mogelijk is de onderhavige wortel pgm. ''*kas-, *kōs-'' een ''s''-uitbreiding van pie. ''*geh<sub>2</sub>-'' (of ''*ǵeh<sub>2</sub>-''). De betekenis van deze wortel is doorgaans vastgesteld als ‘(zich) verheugen’, maar deze kan zich langs ‘warmen in gemoed’ uit eenvoudiger ‘warmen’ hebben ontwikkeld.

[O.E.C. van Renswoude]

@@ Regel 3: / Regel 3: @@
 Mnl. ''coesteren'' ‘verkwikken’ [1546], vnnl. ''coesteren, koesteren'' ‘verkwikken, weldadig verwarmen, liefderijk verzorgen, opkweken, in de geest bewaren’, wederkerig ‘zich verwarmen, in het bijzonder in de zon; zich te goed doen’ [1573], nnl. ''koesteren'' ‘id.’
-Het woord gaat niet terug op Oudfrans ''couchier'' ‘(in bed) leggen’, maar is nauw verwant aan nfri. ''koezje, kuozje'' ‘koesteren’, nno. ''kose seg'' ‘het naar zijn zin hebben’, ''kose med'' ‘knuffelen met’ < pgm. ''*kōsēn-'' ‘warmen’. Dit is een statief werkwoord naast nzw. (dial.) ''kasa'' ‘warmen’ (met de afleidingen ''kase'' ‘bedwarmte’, ''kasig'' ‘heet, warm’) < pgm. ''*kasan-'' ‘warmen’. Hiervan werd het oorspronkelijke voltooid deelwoord ''*kasta-'' ‘gewarmd, (heet)gebakerd, verzorgd’ verlengd tot ''*kastiga-'' en voortgezet als Leids ''kastig'' ‘keurig’, Veluws ''kastig'' ‘vurig, wild’, Vlaams ''ke(r)stig'' ‘driftig, hittig’ en Westfaals ''kästig'' ‘hovaardig’.
+Het woord gaat niet terug op Oudfrans ''couchier'' ‘(in bed) leggen’, maar is nauw verwant aan nfri. ''koezje, kuozje'' ‘koesteren’, nno. ''kose seg'' ‘het naar zijn zin hebben’, ''kose med'' ‘knuffelen met’ < pgm. ''*kōsēn-'' ‘warmen’. Dit is een statief werkwoord naast nzw. (dial.) ''kasa'' ‘warmen’ (met de afleidingen ''kase'' ‘bedwarmte’, ''kasig'' ‘heet, warm’) < pgm. ''*kasan-'' ‘warmen’. Hiervan werd het oorspronkelijke voltooid deelwoord ''*kasta-'' ‘gewarmd, (heet)gebakerd, verzorgd’ verlengd tot ''*kastiga-'' en voortgezet als Leids ''kastig'' ‘keurig’, Veluws ''kastig'' ‘vurig, wild’, Westvlaams ''ke(r)stig'' ‘driftig, hittig’ en Westfaals ''kästig'' ‘hovaardig’.
 Ook te verbinden zijn Opwijks ''kaster'' ‘vonk’, dat in weerwil van Van Weijnen (2003) bezwaarlijk een verbastering is van ''genster'' ‘vonk’, en Schots ''cosie, coosie'' e.d. ‘warm, geriefelijk, knus’, dat mogelijk zijn oorsprong in het Scandinavisch heeft en later is ontleend als Engels ''cosy, cozy''.

koesteren - Bewerkingsoverzicht

Olivier van Renswoude op 5 apr 2016 om 14:05

Olivier van Renswoude: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''koesteren''' ww. ‘verwarmen, liefderijk verzorgen’ Mnl. ''coesteren'' ‘verkwikken’ [1546], vnnl. ''coesteren, koesteren'' ‘verkwikken, weldadig verwarmen...'