https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=kiezel 2026-04-21T11:55:11Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=kiezel&diff=6947&oldid=prev 2016-12-03T12:42:07Z

<p></p> <table class="diff diff-contentalign-left" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="nl"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">← Oudere versie</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #222; text-align: center;">Versie van 3 dec 2016 om 12:42</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8" >Regel 8:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">Regel 8:</td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"></td></tr> <tr><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[O.E.C. van Renswoude]</div></td><td class='diff-marker'>&#160;</td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[O.E.C. van Renswoude]</div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Vroegmiddelnederlands &#039;&#039;kesel&#039;&#039;, mv. &#039;&#039;kesele&#039;&#039; ‘kiezelsteen’, &#039;&#039;keselkin&#039;&#039; ‘kiezelsteentje’, &#039;&#039;keselstene&#039;&#039; ‘kiezelstenen’ (1287; WVla.), &#039;&#039;keyselen&#039;&#039; ‘kiezels’ (1420, Vlaanderen). Met -&#039;&#039;ing&#039;&#039;-: &#039;&#039;kieselinghe steyne&#039;&#039; ‘kiezelstenen’ (ca. 1470, ZO-Nl.), &#039;&#039;kieselinghe&#039;&#039; (1475, ZO-Nl.), &#039;&#039;keselincktonnen&#039;&#039; ‘tonnen voor het bergen van kiezelstenen’ (Zutphen, 1457). </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Nieuwnl. &#039;&#039;kesel&#039;&#039; (1583), &#039;&#039;kiesel&#039;&#039; (1612); &#039;&#039;keselsteen&#039;&#039; (1588), &#039;&#039;kijselsteen&#039;&#039; (1567, Junius), &#039;&#039;kieselsteen&#039;&#039; (1599), &#039;&#039;keizelsteen&#039;&#039; (1617), &#039;&#039;kaizelsteen&#039;&#039; (1646, Vondel), &#039;&#039;kaayzelsteen&#039;&#039; (1635, Hooft, &#039;&#039;Tacitus&#039;&#039;), &#039;&#039;kijsel-straet&#039;&#039; (1661, Maertsz); &#039;&#039;keselijngh&#039;&#039; (1565), &#039;&#039;keseling&#039;&#039; (1573), &#039;&#039;kieselingh-steen&#039;&#039; (1591), &#039;&#039;keizeling&#039;&#039; (1641), &#039;&#039;kijseling&#039;&#039; (1644) ‘kiezelsteen’; &#039;&#039;bekyzeld&#039;&#039; ‘met kiezels bedekt’ (1765–1768, Hervey). </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">In dialecten o.a. Westvlaams &#039;&#039;keizel, kezel&#039;&#039;, Noordhollands &#039;&#039;keizel, koizel&#039;&#039;, Middenlimburgs &#039;&#039;keezel&#039;&#039; (met de klinker van &#039;&#039;kiezen&#039;&#039;), Zuidlimburgs &#039;&#039;kiezel&#039;&#039; (met de klinker van &#039;&#039;hemel, zegel&#039;&#039;).</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">De &#039;&#039;ie&#039;&#039; in &#039;&#039;kiezel&#039;&#039; is in de 19e eeuw in de standaardtaal gekomen vanuit zuidoostelijke dialecten (daar al in de 15e eeuw geattesteerd in &#039;&#039;kieseling&#039;&#039;), waarschijnlijk omdat in Limburg de meeste grind gewonnen werd en wordt. Dat de Hoogduitse standaardterm &#039;&#039;Kiesel&#039;&#039; is kan daarbij hebben geholpen. Aan de andere kant zetten de Westvlaamse varianten met &#039;&#039;ei&#039;&#039;, en de Hollandse met &#039;&#039;ei&#039;&#039; en &#039;&#039;aay&#039;&#039;, &#039;&#039;oi&#039;&#039;, hypercorrect ook gespeld als &#039;&#039;ij&#039;&#039;, de tweeklank WGm. *&#039;&#039;ai&#039;&#039; voort. Daarvoor is wel een aparte variant WGm. *&#039;&#039;kaisila&#039;&#039;- gereconstrueerd, maar gezien de regionale beperking en de afwezigheid van dienovereenkomstige varianten in het Duitstalige gebied lijkt dat een boude aanname. Eerder is hier de klinker van het woord &#039;&#039;&#039;kei&#039;&#039;&#039; ingevoerd, wat bij ‘kiezel’ voor de hand ligt.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Verwante vormen: Oudhoogduits &#039;&#039;kisil&#039;&#039; m., Mhd. &#039;&#039;kisel&#039;&#039;, Mohd. &#039;&#039;Kiesel&#039;&#039; ‘kiezelsteen’, Oudengels &#039;&#039;cisel&#039;&#039; m., Middelengels &#039;&#039;chēsel&#039;&#039; uit PGm. *&#039;&#039;kisila&#039;&#039;- m. ‘grind’. Verkleinwoord bij PGm. *&#039;&#039;kisa&#039;&#039;-, dat in Middelnederduits &#039;&#039;kis&#039;&#039; ‘gesteente’, Mhd. &#039;&#039;kis&#039;&#039; m.n. ‘grind, (ijzer)erts’, Nhd. &#039;&#039;Kies&#039;&#039; m. ‘grind’, en Oudengels &#039;&#039;cis&#039;&#039;- (in plaatsnamen) zit. Daarnaast de WGm. afleiding *&#039;&#039;kisilinga&#039;&#039;- ‘kiezelsteentje’, Ohd. &#039;&#039;kisiling&#039;&#039; m. ‘kiezelsteen’, Mhd. &#039;&#039;kis(e)linc&#039;&#039;, Mnd. &#039;&#039;kēse(r)linc&#039;&#039;, die in alle Laag- en Hoogduitse dialecten en in het Nederlands voorbestaat.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2">&#160;</td><td class='diff-marker'>+</td><td style="color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Germaans *&#039;&#039;kis&#039;&#039;- zou op een Indo-Europese wortel *&#039;&#039;gis&#039;&#039;- kunnen teruggaan. Een groep verwante woorden bevindt zich mogelijk in de Baltische talen, Oudpruisisch &#039;&#039;sixdo&#039;&#039; ‘zand’, Lit. &#039;&#039;žìzdras&#039;&#039;, dial. &#039;&#039;žigždras&#039;&#039; ‘grind’, &#039;&#039;žiezdrà&#039;&#039;, &#039;&#039;žiegždrà&#039;&#039;, met PIE *&#039;&#039;ǵis&#039;&#039;-. Maar een Indo-Europees aanknopingspunt buiten deze talen ontbreekt. Kroonen (2013: 289) noemt nog woorden voor ‘grind, fijn zand’ uit de Oeralische talen die een vergelijkbare klankstructuur &#039;&#039;k/g-i-š/ž&#039;&#039;- hebben, en die, indien verwant, op niet-Indo-Europese herkomst van het woord kunnen wijzen.--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 3 dec 2016 13:42 (CET)</ins></div></td></tr> </table>

Mdevaan https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=kiezel&diff=6579&oldid=prev 2015-07-17T22:52:48Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;kiezel&#039;&#039;&#039; zn. ‘afgerond steentje; grind’ Mnl. &#039;&#039;kesel&#039;&#039; ‘afgerond steentje; grind’ in &#039;&#039;sant ende kesele&#039;&#039; [1287, Nat.Bl.], &#039;&#039;in desen onweder, doet dus ke...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;kiezel&#039;&#039;&#039; zn. ‘afgerond steentje; grind’<br /> <br /> Mnl. &#039;&#039;kesel&#039;&#039; ‘afgerond steentje; grind’ in &#039;&#039;sant ende kesele&#039;&#039; [1287, Nat.Bl.], &#039;&#039;in desen onweder, doet dus keselen reinde neder&#039;&#039;, [1300-1325, Sp. Hist.], nnl. &#039;&#039;kiezel&#039;&#039; ‘afgerond steentje; grind; silicium’ in &#039;&#039;over vaag onderkenbare kiezels&#039;&#039; [1879], &#039;&#039;het vrije silicium, ook wel kiezel genaamd&#039;&#039; [1896], &#039;&#039;als een edelsteen tusschen het kiezel&#039;&#039; [1924].<br /> <br /> Ohd. &#039;&#039;kisil&#039;&#039; (nhd. &#039;&#039;Kiesel&#039;&#039;), oe. &#039;&#039;cisil, ceosol&#039;&#039; (me. &#039;&#039;chisel&#039;&#039;); alle ‘afgerond steentje; grind’ &lt; pgm. &#039;&#039;*kisila-, *kisula-&#039;&#039;. Verkleinvorm van mhd. &#039;&#039;kis&#039;&#039; ‘grind; ijzererts’ (nhd. &#039;&#039;Kies&#039;&#039;) &lt; pgm. &#039;&#039;*kisa-&#039;&#039;. De vorm &#039;&#039;kiezel&#039;&#039; met &#039;&#039;-ie-&#039;&#039; ware onder invloed van het Limburgs of Hoogduits. Daarnaast bestond er mnl. &#039;&#039;keisel&#039;&#039;, nnl. &#039;&#039;keizel&#039;&#039;, dat mogelijk niet ablautend is, maar ontstaan onder invloed van nnl. [[b:kei|&#039;&#039;kei&#039;&#039;]] &#039;steen&#039;.<br /> <br /> Zowel in vorm als betekenis –het gaat hier vooral om afgeronde steentjes– is verbinding mogelijk met de wortel pie. &#039;&#039;*geis-, *gois-, *gis-&#039;&#039; ‘zich wenden, zich draaien’ (LIV&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; 184), vanwaar ook pgm. &#039;&#039;*kaizwjan-&#039;&#039; ‘wenden, draaien’ (nnl. [[b:keren1|&#039;&#039;keren&#039;&#039;]]).<br /> <br /> [O.E.C. van Renswoude]</div>

Olivier van Renswoude