https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?action=history&feed=atom&title=haren 2026-04-21T11:45:15Z Bewerkingsoverzicht voor deze pagina op de wiki MediaWiki 1.31.0 https://etymologiewebsite.nl/mediawiki/index.php?title=haren&diff=6946&oldid=prev 2016-11-28T20:54:11Z

<p>Nieuwe pagina aangemaakt met &#039;&#039;&#039;&#039;haar&#039;&#039;&#039; bn. ‘scherp’, dial. ‘droog, schraal’; zn. ‘snede van een zeis’ &#039;&#039;&#039;haren&#039;&#039;&#039; ww. ‘scherp maken’ Mnl. &#039;&#039;haren&#039;&#039; ‘scherpen’ (1343-1346), Nn...&#039;</p> <p><b>Nieuwe pagina</b></p><div>&#039;&#039;&#039;haar&#039;&#039;&#039; bn. ‘scherp’, dial. ‘droog, schraal’; zn. ‘snede van een zeis’<br /> &#039;&#039;&#039;haren&#039;&#039;&#039; ww. ‘scherp maken’<br /> <br /> Mnl. &#039;&#039;haren&#039;&#039; ‘scherpen’ (1343-1346), Nnl. &#039;&#039;aanharen&#039;&#039; (1811), &#039;&#039;haren&#039;&#039; ‘scherpen, uitkloppen van de snede van de zeis’ (1869). In overdrachtelijke zin Mnl. &#039;&#039;haeren&#039;&#039; ‘guur weer zijn’ (ca. 1410), Nnl. &#039;&#039;haeren&#039;&#039; ‘verdorrend of verzengend waaien’ (1588), &#039;&#039;verhaeren&#039;&#039; ‘door kou of hitte verzengd worden, door schraalheid openspringen (van de huid of lippen)’ (1534), &#039;&#039;hairen&#039;&#039; ‘branden (in de keel)’ (1805), afl. &#039;&#039;haring&#039;&#039; (1573) ‘rijp, rijm’.<br /> <br /> Mnl. &#039;&#039;hare&#039;&#039; ‘scherpe, koude wind’ (1350–1420), Nnl. &#039;&#039;haere&#039;&#039; ‘verdorrende nachtvorst, scherpe wind’ (1588), dial. &#039;&#039;hare&#039;&#039; ‘droogte’ (Overijssel), &#039;&#039;harig&#039;&#039; ‘pijnlijk’ (NO-Nl.), &#039;&#039;har(r)ie&#039;&#039; ‘droge, koude wind’ (West-Vlaanderen). Nnl. dial. &#039;&#039;haar&#039;&#039; ‘snede van de zeis’ (Voerstreek). <br /> <br /> Verwante vormen: Mnd. &#039;&#039;haren&#039;&#039; ‘scherp zijn; scherp zijn (van de wind)’, &#039;&#039;herwen&#039;&#039; ‘bitter maken’, Mhd. &#039;&#039;har&#039;&#039;, &#039;&#039;herwe&#039;&#039; ‘scherp, bitter’, Mohd. &#039;&#039;herb&#039;&#039;, Ripuarische en Moezelfrankische dialecten &#039;&#039;Har&#039;&#039; ‘snede (van zeis e.d.); haarhamer voor het scherpen van de zeis’; MoWFri. &#039;&#039;harch&#039;&#039; ‘dor, weinig opbrengend’ (van grond), OE &#039;&#039;(ge)hyrwan&#039;&#039;, &#039;&#039;gehierwan&#039;&#039; ‘bespotten, verachten’.<br /> <br /> Voor het Proto-Germaans kunnen we een bn. *&#039;&#039;harwa&#039;&#039;- ‘scherp’ en een afgeleid ww. *&#039;&#039;harwjan&#039;&#039; ‘scherpen’ reconstrueren. Van het bn. is het vrouwelijke zn. *&#039;&#039;harwō(n)&#039;&#039;- afgeleid dat we in Mnl. &#039;&#039;hare&#039;&#039; vinden. Voor de ontwikkeling van &#039;&#039;wa&#039;&#039;-adjectieven in het Nl. vergelijk ook &#039;&#039;&#039;gaar&#039;&#039;&#039; uit *&#039;&#039;garwa&#039;&#039;-. De verdere etymologie van *&#039;&#039;harwa&#039;&#039;- is onzeker. Puur formeel kan het op een Indo-Europees bn. *&#039;&#039;kor-u&#039;&#039;- of *&#039;&#039;kor-wo&#039;&#039;- teruggaan. Dat kan een afleiding met de betekenis ‘snijdend, scherp’ zijn van het werkwoord *&#039;&#039;(s)ker&#039;&#039;- ‘scheren, snijden’ (zie &#039;&#039;&#039;scheren&#039;&#039;&#039;), waarvan vaak woorden voor ‘huid’, ‘leer’ en ‘bast’ afkomstig zijn, zoals Lat. &#039;&#039;corium&#039;&#039; ‘huid’, Russisch &#039;&#039;korá&#039;&#039; ‘bast’ en Oudperzisch &#039;&#039;carman&#039;&#039;- ‘huid, leer’.<br /> <br /> N.B.: Nnl. &#039;&#039;haarscherp&#039;&#039; ‘zeer scherp, vlijmscherp’ (1863: &#039;&#039;in dezelfde hand hield hij een haarscherpen langen dolk&#039;&#039;) wordt terecht door het WNT als samenstelling met &#039;&#039;haar&#039;&#039; ‘hoofdhaar’ gezien. Het moet qua betekenisopbouw worden opgevat als ‘met een snede zo dun als een haar’ (dus niet: ‘zo scherp als een haar’), vergelijk &#039;&#039;haarzuiver&#039;&#039; (1903) ‘zuiver tot op het kleinste haartje’ (niet: ‘zo zuiver als een haar’). &#039;&#039;Haarscherp&#039;&#039; kan niet ‘zo scherp als de snede van een zeis’ betekenen (vgl. &#039;&#039;vlijmscherp&#039;&#039; [1869] ‘zo scherp als een vlijm’), omdat het zn. &#039;&#039;haar&#039;&#039; ‘snede van de zeis’ bijna nergens bekend was.--[[Gebruiker:Mdevaan|Mdevaan]] 28 nov 2016 21:54 (CET)</div>

Mdevaan