Mdevaan op 25 aug 2014 om 13:58

2014-08-25T13:58:03Z

Mdevaan: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''altoos''' bw. ‘altijd’ Mnl. ''altos'' (Limburg, 1200), ''altoes'' (Limburg, 1240), alle /alto:s/, ‘voortdurend, elke keer weer; volstrekt’. Een lokale vari...'

2014-08-25T13:57:33Z

Nieuwe pagina aangemaakt met ''''altoos''' bw. ‘altijd’ Mnl. ''altos'' (Limburg, 1200), ''altoes'' (Limburg, 1240), alle /alto:s/, ‘voortdurend, elke keer weer; volstrekt’. Een lokale vari...'

Nieuwe pagina

'''altoos''' bw. ‘altijd’

Mnl. ''altos'' (Limburg, 1200), ''altoes'' (Limburg, 1240), alle /alto:s/, ‘voortdurend, elke keer weer; volstrekt’. Een lokale variant ''emmertoes'' wordt in de 15e eeuw in Antwerpen gevonden (MNW). Nnl. ''altoos'', daarnaast ook Vlaams ''altoost'' (1598; WNT s.v. ''Uitb''-). Vanaf de 17e eeuw als bw. ook ‘tenminste’.

Verwante vormen: Middelnederduits ''alteges'', ''altos'', ''altoes'', ''altes'' ‘geheel, voortdurend’, Middelhoogduits ''alzoges'', ''alzuges'' ‘geheel, voortdurend’, Westerlauwers Oudfries ''altōs'', MoWFri. ''alteas'', ''alteast'' ‘althans, ten minste’.

Een samenstelling van ''al'' en een zn. dat van het ww. ''tijgen'' ‘trekken’ komt. Gezien de Mnd. en Mhd. parallelle vormen was dat tweede lid de genitief van Wgm. *''tugi''- ‘trek’, waaruit Du. ''Zug'' ‘trek, teug’, Ned. ''teug'', Mnl. ook ''toch'' ‘trek, teug’ voortkomen. De oudste betekenis lijkt ‘voortdurend’ te zijn, vandaar dat de letterlijke betekenis van Oudnl. *''al-toges'' waarschijnlijk ‘gedurende de hele trek’ was.

De etymologische discussie spitst zich toe op de vraag of ''altoos'' inderdaad als tweede lid de genitief Oudnl. *-''toges'' had, zoals meestal wordt aangenomen in oudere handboeken. Het verlies van intervocalische ''g'' is zeldzaam maar niet onbekend in het Ned. (vgl. ''verdedigen'' uit *''ver-dage-dingen''). Dat de ''g'' in ''altoos'' in alle dialecten vanaf 1200 al weg is, zou aan reductie in onbeklemtoonde positie kunnen liggen. We moeten dan uitgaan van beklemtoning als *''áltoges''. Op die beklemtoning wijst overigens ook de reductie in Mnd. ''alteges'' en ''altes''. In hun woordenboeken betogen Vercouillie (1925) en van Wijk (1936 [1912]) dat de ''oo'' van ''altoos'' “scherplang” was, en dus op Wgm. *''au'' moet teruggaan. Probleem is dan dat we twee verschillende Wgm. vormen zouden moeten aannemen, want voor het Mhd. en Mnd. kunnen we niet om *''al-toges'' heen. Bovendien is een verbaalnomen *''tauha''- ‘trek’, dat dan in Nl. ''altoos'' zou zitten, verder niet uit het Germaans bekend. Van Wijk rept van dialectische vormen die *''au'' zouden bewijzen maar noemt zijn bronnen niet. Gezien de schrijftaligheid van het woord in Nederland in de twintigste eeuw is het de vraag of er nog dialecten de geërfde vorm onveranderd bewaard hadden. In het licht van deze problemen geef ik aan de verklaring van ''altoos'' uit *''altoges'' de voorkeur.

← Oudere versie		Versie van 25 aug 2014 om 13:58
Regel 7:		Regel 7:
	Een samenstelling van ''al'' en een zn. dat van het ww. ''tijgen'' ‘trekken’ komt. Gezien de Mnd. en Mhd. parallelle vormen was dat tweede lid de genitief van Wgm. ''tugi''- ‘trek’, waaruit Du. ''Zug'' ‘trek, teug’, Ned. ''teug'', Mnl. ook ''toch'' ‘trek, teug’ voortkomen. De oudste betekenis lijkt ‘voortdurend’ te zijn, vandaar dat de letterlijke betekenis van Oudnl. ''al-toges'' waarschijnlijk ‘gedurende de hele trek’ was.		Een samenstelling van ''al'' en een zn. dat van het ww. ''tijgen'' ‘trekken’ komt. Gezien de Mnd. en Mhd. parallelle vormen was dat tweede lid de genitief van Wgm. ''tugi''- ‘trek’, waaruit Du. ''Zug'' ‘trek, teug’, Ned. ''teug'', Mnl. ook ''toch'' ‘trek, teug’ voortkomen. De oudste betekenis lijkt ‘voortdurend’ te zijn, vandaar dat de letterlijke betekenis van Oudnl. ''al-toges'' waarschijnlijk ‘gedurende de hele trek’ was.

−	De etymologische discussie spitst zich toe op de vraag of ''altoos'' inderdaad als tweede lid de genitief Oudnl. -''toges'' had, zoals meestal wordt aangenomen in oudere handboeken. Het verlies van intervocalische ''g'' is zeldzaam maar niet onbekend in het Ned. (vgl. ''verdedigen'' uit ''ver-dage-dingen''). Dat de ''g'' in ''altoos'' in alle dialecten vanaf 1200 al weg is, zou aan reductie in onbeklemtoonde positie kunnen liggen. We moeten dan uitgaan van beklemtoning als ''áltoges''. Op die beklemtoning wijst overigens ook de reductie in Mnd. ''alteges'' en ''altes''. In hun woordenboeken betogen Vercouillie (1925) en van Wijk (1936 [1912]) dat de ''oo'' van ''altoos'' “scherplang” was, en dus op Wgm. ''au'' moet teruggaan. Probleem is dan dat we twee verschillende Wgm. vormen zouden moeten aannemen, want voor het Mhd. en Mnd. kunnen we niet om ''al-toges'' heen. Bovendien is een verbaalnomen ''tauha''- ‘trek’, dat dan in Nl. ''altoos'' zou zitten, verder niet uit het Germaans bekend. Van Wijk rept van dialectische vormen die ''au'' zouden bewijzen maar noemt zijn bronnen niet. Gezien de schrijftaligheid van het woord in Nederland in de twintigste eeuw is het de vraag of er nog dialecten de geërfde vorm onveranderd bewaard hadden. In het licht van deze problemen geef ik aan de verklaring van ''altoos'' uit ''altoges'' de voorkeur.	+	De etymologische discussie spitst zich toe op de vraag of ''altoos'' inderdaad als tweede lid de genitief Oudnl. -''toges'' had, zoals meestal wordt aangenomen in oudere handboeken. Het verlies van intervocalische ''g'' is zeldzaam maar niet onbekend in het Ned. (vgl. ''verdedigen'' uit ''ver-dage-dingen''). Dat de ''g'' in ''altoos'' in alle dialecten vanaf 1200 al weg is, zou aan reductie in onbeklemtoonde positie kunnen liggen. We moeten dan uitgaan van beklemtoning als ''áltoges''. Op die beklemtoning wijst overigens ook de reductie in Mnd. ''alteges'' en ''altes''. In hun woordenboeken betogen Vercouillie (1925) en van Wijk (1936 [1912]) dat de ''oo'' van ''altoos'' “scherplang” was, en dus op Wgm. ''au'' moet teruggaan. Probleem is dan dat we twee verschillende Wgm. vormen zouden moeten aannemen, want voor het Mhd. en Mnd. kunnen we niet om ''al-toges'' heen. Bovendien is een verbaalnomen ''tauha''- ‘trek’, dat dan in Nl. ''altoos'' zou zitten, verder niet uit het Germaans bekend. Van Wijk rept van dialectische vormen die ''au'' zouden bewijzen maar noemt zijn bronnen niet. Gezien de schrijftaligheid van het woord in Nederland in de twintigste eeuw is het de vraag of er nog dialecten de geërfde vorm onveranderd bewaard hadden. In het licht van deze problemen geef ik aan de verklaring van ''altoos'' uit ''altoges'' de voorkeur.--[[Gebruiker:Mdevaan\|Mdevaan]] 25 aug 2014 15:58 (CEST)

altoos - Bewerkingsoverzicht

Mdevaan op 25 aug 2014 om 13:58

Mdevaan: Nieuwe pagina aangemaakt met ''''altoos''' bw. ‘altijd’ Mnl. ''altos'' (Limburg, 1200), ''altoes'' (Limburg, 1240), alle /alto:s/, ‘voortdurend, elke keer weer; volstrekt’. Een lokale vari...'